سید محمد علی جمال زاده در 23 دی ماه سال 1274 شمسی ( 1309- قمری – 1891 میلادی ) در شهر اصفهان محله بید آباد به دنیا آمد .
|
|
محمد علی نویسنده و مترجم معاصر ایرانی است. او را پدر داستان کوتاه فارسی و آغازگر سبک رئالیسم یا واقع گرایی در ادبیات فارسی می دانیم . جمال زاده از پیشروان مدرنیته و جنبش فکری آزادیخواهان در ایران به حساب می آید .
پدرش سید جمال ، معروف به صدرالمحققین ، واعظ مشروطه خواه و از مخالفان استبداد اصفهان ( متولد 1240شمسی ( ۱۲۷۹ قمری ) در همدان - مقتول 1287 شمسی ( جمادي الثاني۱۳۲۶ ) در بروجرد ) ، همدانی و از سادات شیعی جبل عامل لبنان بود .
مادرش اصفهانی و از خانواده میرزا حسین باقر خان خوراسکانی است.
وی دوران کودکی اش را در اصفهان سپری نمود ، و از 10 سالگی پدرش را در مجالسی که وعظ می کرد همراهی می نمود و به این ترتیب ، به قول خودش « گیر و دار های اول مشروطیت » را به خوبی دیده بود .
پدر محمد علی بارهای بسیار ،به دلیل مشروطه خواهیش ، مورد غضب محمد علی شاه قرار گرفت و در سال 1282 شمسی ( 1321 قمری ) ، در یکی از سفرهایش که برای وعظ می رفت ، ظلالسلطان تهدید کرده که اگر پای سید جمال به اصفهان برسد گوشت بدنش را تکهتکه خواهد کرد. پدر محمد علی هم به ناچار دیگر به اصفهان نرفت و یکی از دوستان خانه و اثاثیه آن ها را فروخت خانواده او را با دلیجان شبانه به تهران برد ؛ و به این ترتیب آن ها در تهران ساکن شدند .
محمد علی در این زمان ، در مدرسه ثروت و ادب تهران درس می خواند .
تحصیلات جمال زاده در خارج از ایران
در سال 1287 شمسی ( 1908 میلادی ) ، محمد علی که حالا بیش از 12 سال سن داشت ، برای تحصیل به بیروت رفت و در آن جا در مدرسه آنطورا ، تحصیل کرد . در این زمان ، محمد علی و یکی از هم کلاسی هایش ، روزنامه ای به زبان فرانسه به نام لاودیز منتشر می کردند.
به دنبال وقوع جنگ جهانی اول ، در سال در سال 1294 شمسی (1915 م .) سید حسن تقی زاده در برلن ، کمیته ملّیون ایرانی را تشکیل داد و محمد علی نیز از جمله ایرانیانی بود که به این کمیته دعوت شد . به دنبال این دعوت ، محمد علی در این سال
محمد علی جمالزاده که حدود 102 سال عمر کرد ، مجموعا در طول عمر خود، پنج بار به ايران سفر كرد ؛ وی سیزده سال از عمرش را در ایران سپری کرد و باقی عمر را در کشور های دیگر زندگی کرده است ؛ اما با این وجود وی ایرانی زندگی می کرد ؛ خانه اش آراسته به قالي و قلمكار و قلمدان و ترمه و تافته و مسينه و برنجينه هاي كرمان و اصفهان و يزد بود ، درباره ایران تحقیق می کرد ، تالیفاتش همه برای ایرانیان بود و همیشه فارسی می نوشت و هدفش بیداری و گسترش معارف ایرانیان بود
وی مطابق نامه ای در سال 1355 کلیه آثارش را به دانشگاه تهران وگذار کردتا از محل انتشار آن ، یک ثلث به مصرف خرید کتابهای مفید برسد و با مجموعه کتابهای اهدایی او در اختیار کتابخانه مرکزی دانشگاه باشد ، یک ثلث دیگر را دادن بورس به دانشجویان ایرانی که به تحقیقات ادبی – تاریخی مشغولند در نظر گرفته شود و یک ثلث دیگرش را نیز به موسسه های خیریه از قبیل یتیم خانه و خانه سالمندان – بشرط آنکه در اصفهان باشند – واگذار گردد.
وی در سال 1300 شمسی ، نخستین مجموعه داستان کوتاه فارسی را منتشر کرد و به همین علت او را پدر داستان نویسی فارسی یا پیشوای نوول نویسی فارسی می دانیم .
داستان یکی بود ، یکی نبود : ( 1300 ه.ش ) - نخستین مجموعه داستان کوتاه فارسی است - در دیباچه این اثر جمال زاده نخست به علت عقب ماندگی ادبی ایران اشاره می کند آنگاه نکاتی را در باب رمان و فواید تبلیغی و تعلیمی آن روشن می سازد . فارسی شکر است - درد دل ملا قربانعلی - بیله دیگ بیله چغندر - ویلان الدوله داستانهای این مجموعه هستند.
· دارالمجانین : ( 1321 ه.ش - 1942 م. )
· سرگذشت عمو حسينعلي (1321)
· گنج شایان : (چاپ برلین، ۱۳۳۵ ه. ق ) - نخستین تاریخ اقتصادی ایران در دوره قاجاری است.
· قلتشن ديوان : ( 1325 ه.ش ) - ( 1946 م. ) - این داستان که در 6 بخش نوشته شده،حدیث ناکامی حاج شیخ مشروطه خواه در مصاف با شخصیتی به نام قلتش دیوان است.
· صحراي محشر (1326)
· معصومة شيرازي (1333)
· تلخ و شيرين : ( 1334ه.ش )- ( 1955 م. ) مجموعه ای از چند قصه : یک روز در رستم آباد شمیران، حق و ناحق،درویش مومیائی یا مصیبت هوش و تلخکامی سرگذشت اولاد بشر، خواستگاری، آتش زیر خاکستر و پیشوا
· سروته يك كرباس (1335)
· شاهكار (1337)
· كهنه و نو (1338)
· غير از خدا هيچ كس نبود (1340)
· آسمان و ريسمان (1343)
در تأليف و ترجمه نيز كتاب های زير را از او می توان نام برد:
· قهوه خانه سورات (ترجمه، 1340 ق)
· گلستان نيكبختي يا پندنامه ي سعدي (1317)
· قصه ي قصه ها (1320) : از روی قصصالمعمای تنکابنی
· هزار پيشه (1326)
· سرگذشت بشر (ترجمه، 1335)
· دون كارلوس (ترجمه، 1335)
· خسيس (ترجمه، 1336)
· بانگ
· ناي (1337) - قصه های مثنوی
· آزادي و حيثيت انساني (ترجمه و تأليف ؤ 1338)
· كشكول جمالي (1339)
· هفت كشور (ترجمه، 1340) : ترجمه هفت داستان از نویسندگان خارجی : آناتول فرانس - لئون تولستوی - برنارد دو سن پیر - ویلیام سن مارو آکل - ماکول - آنتوان چخوف - آلفونس دوده
· دشمن ملت (ترجمه، 1340)
· خاك و آدم (ترجمه و تأليف، 1340)
· فرهنگ لغات عاميانه (1341) : خدمت ارزنده و خاص جمالزاده آن بود که اصطلاحات عامیانه را که تا آن زمان ناپسند می پنداشتند ، به زیبایی و استادی تمام به جایگاه واقعی خود ، یعنی داستان هایش ، وارد کرد .با این کار جمالزاده بی تردید به غنای بیشتر زبان مادری و تکامل آن یاری رساند .
· زمين و ارباب و دهقان (1341)
· صندوقچه اسرار (1342)
· طريقه ي نويسندگي و داستان سرايي (1345)
· خلقيات ما ايرانيان (1345)
· تصحيح سرگذشت حاجي باباي اصفهاني (1348)
· قنبرعلي، جوانمرد شيراز (گوبينو، ترجمه، 1352) : این کتاب ترجمه اثری از آرتور کنت دو گوبینو می باشد،جمالزاده در مقدمه ترجمه قنبر علی مینویسد: « در ترجمه قنبر علي گاهي زينت دادن متن اصلي را بر خود مجاز و مستحب دانسته از آن چيزي نکاسته ولي بر شاخ و برگ آن مبلغي افزوده است. چيزي که هم هست تخطي و تجاوز ازروح و مغز داستان را بر خود حرام ساخته تنها در حشو و زوايد تصرفاتي به عمل آورده است
· قصه هاي كوتاه براي بچه هاي ريشدار (1352)
· هزار دستان
· جنگ تركمن
· اصفهان (1352)
· قصه ي ما به سر رسيد (1357)
· اندک آشنایی با حافظ ( 1366 )
· تاریخ روابط روس با ایران (چاپ برلین، چاپ تهران 1372 )
نگین صباغ زاده